Nghề làm lồng đèn ở Hội An
- Chủ nhật - 01/11/2026 21:38
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các hoạt động du lịch, dịch vụ, từ những năm 1990 - 1995, nghề làm lồng đèn ở Hội An bắt đầu có sự khởi sắc.
Ban đầu việc sản xuất được khôi phục ở một vài gia đình có những người còn giữ được kinh nghiệm về chế tác các loại lồng đèn truyền thống như đèn ông sao, bánh ú, kéo quân, đèn xếp... Dần dần, do nhu cầu mua sắm ngày càng cao của du khách cũng như do nhu cầu sử dụng lồng đèn vào các mục đích phục vụ hội hè, trang trí nhà cửa, đình miếu của cư dân địa phương nên nghề làm lồng đèn được mở rộng, phát triển ở nhiều hộ gia đình cả tại khu vực trung tâm phố thị cũng như ở một số địa phương vùng ven. Cùng với sự mở rộng địa bàn là sự đa dạng hóa mẫu mã và phát triển về quy mô sản xuất qua việc chuyên môn hóa nhiều công đoạn, qua sự xuất hiện của nhiều cơ sở làm lồng đèn vượt khỏi phạm vi một gia đình, thu hút đông đảo nhân công và hàng ngày sản xuất một số lượng lớn các loại lồng đèn nhằm phục vụ nhu cầu mua bán tại chỗ cũng như bán ra nhiều địa phương ngoài thành phố, kể cả xuất khẩu ra nước ngoài. Năm 2005, toàn Hội An có 38 cơ sở sản xuất lồng đến với gần 200 thợ chuyên nghiệp, sản xuất khoảng 300.000 chiếc lồng đèn các loại với doanh thu gần 3 tỷ đồng.
Nghề làm lồng đèn ở Hội An ngày nay phát triển là vậy nhưng tương tự như đa số nghề thủ công khác, những người thợ cao tuổi của nghề cũng như những người già cả tại địa phương đều không nắm rõ Tổ nghề là ai. Tên của vị Tổ nghề được định danh một cách chung chung là lịch đại tiên sư tổ sư chứ không có danh tánh cụ thể. Các ngày cúng tế cũng vậy, không có ngày cúng Tổ thống nhất cho tất cả các thợ làm lồng đèn mà các hộ gia đình, cơ sở sản xuất tổ chức cúng tế hàng tháng vào các ngày sóc vọng và hàng năm vào các dịp lễ tết, vào dịp khai trương mở nghề và dịp mãn nghề cuối năm, tùy theo sự sắp xếp của từng hộ hoặc cơ sở sản xuất.
Tuy không xác định được lai lịch Tổ nghề cũng như thời điểm cụ thể của quá trình hình thành nên nghề làm lồng đèn ở Hội An nhưng có thể nhận biết được bề dày của quá trình này qua một số cơ sở sau đây. Thứ nhất, là sự có mặt của nhiều loại lồng đèn tại các gia đình, nhà thờ tộc, các di tích đình, chùa, hội quán ở Hội An. Hầu hết trong số đó đều có thời gian sử dụng trên vài chục năm, một số có tuổi đời gần trăm năm. Đó là những chiếc lồng đèn có hình quả lựu, quả đào có sườn bằng gỗ, thân bằng kính vẽ các hình trang trí bằng sơn ta nhiều màu. Loại lồng đèn này có thể tháo rời và lắp ghép trở lại bởi các chốt. Đó là những chiếc lồng đèn hình trụ bát giác, kích thước lớn, thân bằng kính hoặc giấy trong, vẽ các hình bát tiên, hoa lá, khung bằng gỗ.
Một số gia đình còn giữ được một vài chiếc đèn kéo quân được chế tác tinh xảo. Sườn của những lồng đèn này được làm bằng gỗ, lồng ngoài dán bằng giấy, vải trong suốt, lồng trong cũng băng giấy, vải, trang trí các hình người, ngựa, chim, cá. Dưới để có trục, trên có chong chóng, để khi thắp đèn, do tác động của sự chênh lệch nhiệt độ, tạo nên sự chuyển động của lồng đèn trong kéo theo sự vận chuyển của các hình trang trí, trông như chúng chạy đuổi với nhau rất đẹp mắt. Một loại khác cũng có niên đại khá xưa hiện vẫn đang được treo trang trọng tại một số di tích tôn giáo - tín ngưỡng là loại lồng đèn hình tròn, sườn được đan bằng những nan tre nhỏ, vót tròn, bên ngoài dán giấy trong và vẽ các hình trang trí nhiều màu sắc. Thứ hai là các nguồn tư liệu thư tịch cung cấp những thông tin cho biết từ nhiều trăm năm trước, lồng đèn đã được sử dụng rộng rãi ở phố Hội An. Trong một số văn bản có niên đại thế kỷ XVIII đã ghi rõ rằng, vào các dịp tết Nguyên Đán, Nguyên Tiêu, các dịp mừng lễ Vạn Thọ của các chúa Nguyễn, dịp đón tiếp vua chúa, quan lại từ dinh trấn Quảng Nam đến tuần du, thị sát ở phố Hội An, các làng Hội An, Minh Hương, Cẩm Phô đã tổ chức giăng đèn kết hoa và những đêm treo hoa đăng rất rực rỡ để đón tiếp. Ngoài ra, từ lâu đời tại Hội An đã hình thành tập quán sử dụng lồng đèn vào các dịp cưới hỏi, ma chay, nhất là ở các gia đình giàu có và gia đình ngoại kiều. Đặc biệt vào dịp tết Trung Thu hàng năm một số lượng lớn lồng đèn đã được bày bán để phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí, các đêm múa Thiên cẩu, rước đèn của đông đảo trẻ em tại phố Hội An. Muốn đáp ứng đủ một số lượng lớn lồng đèn cho các dịp lễ tết, hội hè này chắc chắn thời bấy giờ phải có một số cơ sở, một số người địa phương chuyên làm lồng đèn để bán.
Như vậy, có thể nói rằng do có điều kiện về thị trường tiêu thụ cũng như để đáp ứng nhu cầu sử dụng của cư dân tại chỗ nên từ khá sớm nghề làm lồng đèn đã có mặt ở phố Hội An. Thực tế cũng cho thấy ở nghề này đã có sự giao lưu rộng rãi về kỹ thuật chế tác giữa người Việt, Hoa, Nhật và phương Tây. Người Việt chuyên làm các loại lồng đèn truyền thống bằng khung tre, dán giấy hình bánh ú, ông sao, cá chép. Người Hoa, người làng Minh Hương chuyên làm các loại đèn khung gỗ, đèn kéo quân, trang trí các chữ Hán, các đồ án mang ý nghĩa cát tường hoặc tên các dòng họ, hiệu buôn, hội quán. Người Pháp thì đã để lại tại Hội An một số lồng đèn bằng sứ, nhôm thân bằng kính màu... Các kinh nghiệm, kỹ thuật từ nhiều phong cách khác nhau này đã được du nhập vào Hội An, tạo điều kiện để nghề làm lồng đèn tại đây phát triển và truyền lại cho đến ngày nay.
Kết quả khảo sát cho thấy nhiều thợ làm lồng đèn ở Hội An đã công nhận ông Huỳnh Văn Ba chính là người đầu tiên cải tiến thành công kiểu lồng đèn xếp được như hiện nay, qua đó đã góp phần đưa những chiếc lồng đèn Hội An trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo của địa phương. Ông người gốc ở Thăng Bình, đến cư trú tại Cẩm Nam thuộc Hội An từ lâu đời. Trước khi chuyên về làm lồng đèn, ông là một thợ đan lát các loại dụng cụ bằng mây, tre, thợ làm mành trúc. Một số sản phẩm do ông chế tác đạt mức tinh xảo đã được mang đi triển lãm tại nhiều hội chợ thủ công mỹ nghệ trong nước, sau đó được giữ làm kỷ niệm tại gia đình như chiếc bình cắm hoa đan bằng những nan tre mảnh, nhỏ, hai quai tạo dáng hai đầu voi rất công phu, sinh động, hoặc mô hình Chùa Cầu thu nhỏ, kiểu dáng rất mỹ thuật bằng những thanh tre có thể lắp ráp được. Ông cho biết, vào những năm 1986 - 1990, khi nhà nước thực hiện chính sách mở cửa và khi Đô thị cổ Hội An bước đầu được công nhận, du khách các nơi bắt đầu tìm đến với Hội An. Nhiều nhà ở Hội An khi ấy còn lưu giữ, trang trí những cặp lồng đèn cổ rất ấn tượng, khơi gợi sự tò mò, ưa chuộng của du khách và một số người đã hỏi mua để làm kỷ niệm. Biết được thị hiếu này của du khách, nhân lúc rảnh rỗi ông làm thử một số lồng đèn hình tròn theo kiểu cũ (sườn cố định không bung, xếp được) để bày bán và đã tiêu thụ được. Từ đó, ông dành nhiều thời gian hơn cho việc chế tác lồng đèn.
Qua theo dõi ông nhận thấy rằng du khách rất thích mua lồng đèn nhưng gặp khó khăn khi đóng gói mang đi vì không thể xếp gọn được. Việc làm thế nào để có thể xếp gọn được những chiếc lồng đèn đã thu hút sự suy nghĩ, tìm tòi của ông. Vốn là người khéo tay, nhanh trí, tình cờ ông đã nhìn ra ở chiếc quạt xếp, rồi ở chiếc dù những nguyên tắc bung xếp bộ khung và áp dụng để tạo nên bộ sườn lồng đèn có thể bung xếp được. Dưới đôi tay tài hoa của ông, chiếc lồng đèn bung xếp đầu tiên đã được hoàn thiện trong niềm phấn khích khôn tả của người tạo ra nó. Dù là người giàu tưởng tượng nhưng khi ấy ông Huỳnh Văn Ba không thể nào hình dung được rằng chỉ sau đó một thời gian ngắn, những chiếc lồng đèn cùng kiểu do mình mày mò tạo ra đã trở thành là một sản phẩm thủ công mỹ nghệ nổi tiếng của Hội An, được du khách nhiều nơi trong và ngoài nước ưa chuộng, đặt hàng.
Không kể các loại lồng đèn làm theo kiểu truyền thống để phục vụ các nhu cầu về tín ngưỡng, trang trí nội thất, vui chơi hội hè của cư dân tại chỗ, chỉ riêng loại lồng đèn làm ra để bản cho du khách cũng rất phong phú, đa dạng về mẫu mã, kiều dáng, chất liệu. Dựa vào kiểu dáng, có các loại lồng đèn hình tròn, hình bánh ú, củ tỏi, trụ tròn, quả cà na, quả trám, ô van, đĩa bay, chong chóng, quả đu đủ, trụ bát giác... Đây là những kiểu lồng đèn được sản xuất ổn định, đại trà. Vào những đợt tổ chức hội thi làm lồng đèn nhân các ngày lễ hội lớn hàng năm, nhiều kiểu lồng đèn mang tính mỹ thuật đã được chế tác, trưng bày, tuy nhiên do đòi hỏi phải đầu tư nhiều công sức cũng như về tay nghề nên chỉ một số ít trong chúng được tiếp nhận để sản xuất rộng rãi.
Về chất liệu, có các loại lồng đèn sườn tre hoặc gỗ, dán vải hoặc giấy. Đa số trong chúng đều được dán bằng vải vì vải có độ bền chắc và đẹp hơn. Gần đây lại xuất hiện kiểu lồng đèn làm bằng mành tre, bằng sườn sắt, thân đan bằng len hoặc tơ. Lại có loại lồng đèn làm toàn bằng gỗ, chạm trỗ rất mỹ thuật hoặc bằng khung gỗ, lắp kính. Về kích thước tuy cùng kiểu dáng nhưng có các cỡ lồng đèn lớn, trung, nhỏ và đôi khi có những chiếc lồng đèn ngoại cỡ.
Nhìn chung, không kể một số lồng đèn mang tính mỹ thuật cao được chế tác để trưng bày, làm mẫu... còn lại phần lớn các loại lồng đèn ở Hội An đều dễ làm, không đòi hỏi tay nghề cao. Tuy nhiên để có được một chiếc lồng đèn đẹp cũng không phải dễ. Nó đòi hỏi người chế tác ngoài tâm huyết còn phải có kinh nghiệm. Trước tiên là ở khâu chọn nguyên liệu. Nguyên liệu ở đây chủ yếu là tre, gỗ và vải. Tre phải lựa loại tre già, lóng càng dài càng tốt. Vài tốt nhất là vải tơ tằm có hoa văn, màu sắc phù hợp. Để làm miệng hoặc chuôi đèn, người ta thường chọn gỗ xà cử hoặc thầu đâu xoan đào để dễ đẽo tiện lại vừa đảm bảo được độ bền, nhẹ. Khi đã có nguyên liệu ưng ý, khâu chẻ vót nan là khâu quan trọng, quyết định trực tiếp đến chất lượng và vẻ đẹp của lồng đèn. Nan vót phải đều, mỏng, vuốt láng. Độ dài và số lượng của nan sẽ quyết định độ lớn của lồng đèn.
Loại lồng đèn củ tỏi, mỗi nan có 3 phần: Thân nan, chân nan và đầu nan, các loại lồng đèn khác nan có 2 phần, không có phần chân. Phần đầu nan thường vuông vức để khớp với rãnh ở miệng và chuôi đèn, thân nan dẹp. Chiều dài đầu nan tùy thuộc vào độ dài của nan. Nan dài 40cm thì đầu nan dài khoảng 1,5cm, nan dài 50 - 60cm thì đầu nan dài 2cm, dài trên 80cm thì đầu nan khoảng 3 cm.
Sau khi đã vót nan, người ta thường đem phơi, sấy đèn, nấu với nước muối và gần đây là xử lý hóa chất để chống mối mọt, tăng độ bền của sườn.
Hoàn thành công đoạn xử lý, các nan được lấy cỡ (độ dài) thống nhất, chặt bỏ các phần dư không đều sau đó đem khoan lỗ ở hai đầu để chuẩn bị cho khâu ráp với chuôi và miệng. Khi đã có một bộ sườn hoàn chỉnh người ta chuyển sang công đoạn chạy chỉ và dán vải. Ra khổ vải cho các loại lồng đèn cũng là một công việc đòi hỏi phải có kinh nghiệm và khéo tay. Căn cứ vào chu vi của bụng lồng đèn và số lượng nan mà định số lượng và kích thước của các tấm vải dán sao cho khi bung lên, thân lồng đèn đạt yêu cầu tròn trịa, vải căng đẹp mắt không có những điểm dùn. Phổ biến các loại lồng đèn được dán bởi 4 tấm vải, song có khi lại là 3 hoặc 5 tấm tùy theo kinh nghiệm và cách xử lý kỹ thuật của từng người thợ. Cuối cùng là phần làm chuôi, bo và trang trí bên ngoài. Các loại lồng đèn bày bán hiện nay ở Hội An thường sử dụng các loại vải có hoa văn để trang trí. Ngoài ra, khi có yêu cầu, người ta có thể thêu, vẽ các đề án trang trí, các chữ Hán, chữ Việt để tô điểm thêm.
Làm lồng đèn đang trở thành một nghề ăn nên làm ra ở Hội An. Bên cạnh một số thợ cao tuổi, nắm vững bí quyết nghề nghiệp, có một đội ngũ đông đảo những người thợ trẻ đang kế tục có hiệu quả kinh nghiệm, tay nghề của các lớp thợ đi trước. Lực lượng thợ ngày nay đã biết kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống với các kỹ thuật hiện đại để rút ngắn thời gian lao động, tạo nên những mẫu mã mới, phong phú, đa dạng, đưa những chiếc lồng đèn Hội An trở thành một sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo, một sản phẩm du lịch có sức hấp dẫn đặc biệt, không chỉ ở thị trường nội địa mà còn ở cả thị trường nhiều nước trên thế giới. Có thể nói, cùng với Hội An, những chiếc lồng đèn phố Hội và nghề làm lồng đèn ở đây đang bước vào một vận hội mới đầy hứa hẹn.
Nghề làm lồng đèn ở Hội An ngày nay phát triển là vậy nhưng tương tự như đa số nghề thủ công khác, những người thợ cao tuổi của nghề cũng như những người già cả tại địa phương đều không nắm rõ Tổ nghề là ai. Tên của vị Tổ nghề được định danh một cách chung chung là lịch đại tiên sư tổ sư chứ không có danh tánh cụ thể. Các ngày cúng tế cũng vậy, không có ngày cúng Tổ thống nhất cho tất cả các thợ làm lồng đèn mà các hộ gia đình, cơ sở sản xuất tổ chức cúng tế hàng tháng vào các ngày sóc vọng và hàng năm vào các dịp lễ tết, vào dịp khai trương mở nghề và dịp mãn nghề cuối năm, tùy theo sự sắp xếp của từng hộ hoặc cơ sở sản xuất.
Tuy không xác định được lai lịch Tổ nghề cũng như thời điểm cụ thể của quá trình hình thành nên nghề làm lồng đèn ở Hội An nhưng có thể nhận biết được bề dày của quá trình này qua một số cơ sở sau đây. Thứ nhất, là sự có mặt của nhiều loại lồng đèn tại các gia đình, nhà thờ tộc, các di tích đình, chùa, hội quán ở Hội An. Hầu hết trong số đó đều có thời gian sử dụng trên vài chục năm, một số có tuổi đời gần trăm năm. Đó là những chiếc lồng đèn có hình quả lựu, quả đào có sườn bằng gỗ, thân bằng kính vẽ các hình trang trí bằng sơn ta nhiều màu. Loại lồng đèn này có thể tháo rời và lắp ghép trở lại bởi các chốt. Đó là những chiếc lồng đèn hình trụ bát giác, kích thước lớn, thân bằng kính hoặc giấy trong, vẽ các hình bát tiên, hoa lá, khung bằng gỗ.
Một số gia đình còn giữ được một vài chiếc đèn kéo quân được chế tác tinh xảo. Sườn của những lồng đèn này được làm bằng gỗ, lồng ngoài dán bằng giấy, vải trong suốt, lồng trong cũng băng giấy, vải, trang trí các hình người, ngựa, chim, cá. Dưới để có trục, trên có chong chóng, để khi thắp đèn, do tác động của sự chênh lệch nhiệt độ, tạo nên sự chuyển động của lồng đèn trong kéo theo sự vận chuyển của các hình trang trí, trông như chúng chạy đuổi với nhau rất đẹp mắt. Một loại khác cũng có niên đại khá xưa hiện vẫn đang được treo trang trọng tại một số di tích tôn giáo - tín ngưỡng là loại lồng đèn hình tròn, sườn được đan bằng những nan tre nhỏ, vót tròn, bên ngoài dán giấy trong và vẽ các hình trang trí nhiều màu sắc. Thứ hai là các nguồn tư liệu thư tịch cung cấp những thông tin cho biết từ nhiều trăm năm trước, lồng đèn đã được sử dụng rộng rãi ở phố Hội An. Trong một số văn bản có niên đại thế kỷ XVIII đã ghi rõ rằng, vào các dịp tết Nguyên Đán, Nguyên Tiêu, các dịp mừng lễ Vạn Thọ của các chúa Nguyễn, dịp đón tiếp vua chúa, quan lại từ dinh trấn Quảng Nam đến tuần du, thị sát ở phố Hội An, các làng Hội An, Minh Hương, Cẩm Phô đã tổ chức giăng đèn kết hoa và những đêm treo hoa đăng rất rực rỡ để đón tiếp. Ngoài ra, từ lâu đời tại Hội An đã hình thành tập quán sử dụng lồng đèn vào các dịp cưới hỏi, ma chay, nhất là ở các gia đình giàu có và gia đình ngoại kiều. Đặc biệt vào dịp tết Trung Thu hàng năm một số lượng lớn lồng đèn đã được bày bán để phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí, các đêm múa Thiên cẩu, rước đèn của đông đảo trẻ em tại phố Hội An. Muốn đáp ứng đủ một số lượng lớn lồng đèn cho các dịp lễ tết, hội hè này chắc chắn thời bấy giờ phải có một số cơ sở, một số người địa phương chuyên làm lồng đèn để bán.
Như vậy, có thể nói rằng do có điều kiện về thị trường tiêu thụ cũng như để đáp ứng nhu cầu sử dụng của cư dân tại chỗ nên từ khá sớm nghề làm lồng đèn đã có mặt ở phố Hội An. Thực tế cũng cho thấy ở nghề này đã có sự giao lưu rộng rãi về kỹ thuật chế tác giữa người Việt, Hoa, Nhật và phương Tây. Người Việt chuyên làm các loại lồng đèn truyền thống bằng khung tre, dán giấy hình bánh ú, ông sao, cá chép. Người Hoa, người làng Minh Hương chuyên làm các loại đèn khung gỗ, đèn kéo quân, trang trí các chữ Hán, các đồ án mang ý nghĩa cát tường hoặc tên các dòng họ, hiệu buôn, hội quán. Người Pháp thì đã để lại tại Hội An một số lồng đèn bằng sứ, nhôm thân bằng kính màu... Các kinh nghiệm, kỹ thuật từ nhiều phong cách khác nhau này đã được du nhập vào Hội An, tạo điều kiện để nghề làm lồng đèn tại đây phát triển và truyền lại cho đến ngày nay.
Kết quả khảo sát cho thấy nhiều thợ làm lồng đèn ở Hội An đã công nhận ông Huỳnh Văn Ba chính là người đầu tiên cải tiến thành công kiểu lồng đèn xếp được như hiện nay, qua đó đã góp phần đưa những chiếc lồng đèn Hội An trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo của địa phương. Ông người gốc ở Thăng Bình, đến cư trú tại Cẩm Nam thuộc Hội An từ lâu đời. Trước khi chuyên về làm lồng đèn, ông là một thợ đan lát các loại dụng cụ bằng mây, tre, thợ làm mành trúc. Một số sản phẩm do ông chế tác đạt mức tinh xảo đã được mang đi triển lãm tại nhiều hội chợ thủ công mỹ nghệ trong nước, sau đó được giữ làm kỷ niệm tại gia đình như chiếc bình cắm hoa đan bằng những nan tre mảnh, nhỏ, hai quai tạo dáng hai đầu voi rất công phu, sinh động, hoặc mô hình Chùa Cầu thu nhỏ, kiểu dáng rất mỹ thuật bằng những thanh tre có thể lắp ráp được. Ông cho biết, vào những năm 1986 - 1990, khi nhà nước thực hiện chính sách mở cửa và khi Đô thị cổ Hội An bước đầu được công nhận, du khách các nơi bắt đầu tìm đến với Hội An. Nhiều nhà ở Hội An khi ấy còn lưu giữ, trang trí những cặp lồng đèn cổ rất ấn tượng, khơi gợi sự tò mò, ưa chuộng của du khách và một số người đã hỏi mua để làm kỷ niệm. Biết được thị hiếu này của du khách, nhân lúc rảnh rỗi ông làm thử một số lồng đèn hình tròn theo kiểu cũ (sườn cố định không bung, xếp được) để bày bán và đã tiêu thụ được. Từ đó, ông dành nhiều thời gian hơn cho việc chế tác lồng đèn.
Qua theo dõi ông nhận thấy rằng du khách rất thích mua lồng đèn nhưng gặp khó khăn khi đóng gói mang đi vì không thể xếp gọn được. Việc làm thế nào để có thể xếp gọn được những chiếc lồng đèn đã thu hút sự suy nghĩ, tìm tòi của ông. Vốn là người khéo tay, nhanh trí, tình cờ ông đã nhìn ra ở chiếc quạt xếp, rồi ở chiếc dù những nguyên tắc bung xếp bộ khung và áp dụng để tạo nên bộ sườn lồng đèn có thể bung xếp được. Dưới đôi tay tài hoa của ông, chiếc lồng đèn bung xếp đầu tiên đã được hoàn thiện trong niềm phấn khích khôn tả của người tạo ra nó. Dù là người giàu tưởng tượng nhưng khi ấy ông Huỳnh Văn Ba không thể nào hình dung được rằng chỉ sau đó một thời gian ngắn, những chiếc lồng đèn cùng kiểu do mình mày mò tạo ra đã trở thành là một sản phẩm thủ công mỹ nghệ nổi tiếng của Hội An, được du khách nhiều nơi trong và ngoài nước ưa chuộng, đặt hàng.
Không kể các loại lồng đèn làm theo kiểu truyền thống để phục vụ các nhu cầu về tín ngưỡng, trang trí nội thất, vui chơi hội hè của cư dân tại chỗ, chỉ riêng loại lồng đèn làm ra để bản cho du khách cũng rất phong phú, đa dạng về mẫu mã, kiều dáng, chất liệu. Dựa vào kiểu dáng, có các loại lồng đèn hình tròn, hình bánh ú, củ tỏi, trụ tròn, quả cà na, quả trám, ô van, đĩa bay, chong chóng, quả đu đủ, trụ bát giác... Đây là những kiểu lồng đèn được sản xuất ổn định, đại trà. Vào những đợt tổ chức hội thi làm lồng đèn nhân các ngày lễ hội lớn hàng năm, nhiều kiểu lồng đèn mang tính mỹ thuật đã được chế tác, trưng bày, tuy nhiên do đòi hỏi phải đầu tư nhiều công sức cũng như về tay nghề nên chỉ một số ít trong chúng được tiếp nhận để sản xuất rộng rãi.
Về chất liệu, có các loại lồng đèn sườn tre hoặc gỗ, dán vải hoặc giấy. Đa số trong chúng đều được dán bằng vải vì vải có độ bền chắc và đẹp hơn. Gần đây lại xuất hiện kiểu lồng đèn làm bằng mành tre, bằng sườn sắt, thân đan bằng len hoặc tơ. Lại có loại lồng đèn làm toàn bằng gỗ, chạm trỗ rất mỹ thuật hoặc bằng khung gỗ, lắp kính. Về kích thước tuy cùng kiểu dáng nhưng có các cỡ lồng đèn lớn, trung, nhỏ và đôi khi có những chiếc lồng đèn ngoại cỡ.
Nhìn chung, không kể một số lồng đèn mang tính mỹ thuật cao được chế tác để trưng bày, làm mẫu... còn lại phần lớn các loại lồng đèn ở Hội An đều dễ làm, không đòi hỏi tay nghề cao. Tuy nhiên để có được một chiếc lồng đèn đẹp cũng không phải dễ. Nó đòi hỏi người chế tác ngoài tâm huyết còn phải có kinh nghiệm. Trước tiên là ở khâu chọn nguyên liệu. Nguyên liệu ở đây chủ yếu là tre, gỗ và vải. Tre phải lựa loại tre già, lóng càng dài càng tốt. Vài tốt nhất là vải tơ tằm có hoa văn, màu sắc phù hợp. Để làm miệng hoặc chuôi đèn, người ta thường chọn gỗ xà cử hoặc thầu đâu xoan đào để dễ đẽo tiện lại vừa đảm bảo được độ bền, nhẹ. Khi đã có nguyên liệu ưng ý, khâu chẻ vót nan là khâu quan trọng, quyết định trực tiếp đến chất lượng và vẻ đẹp của lồng đèn. Nan vót phải đều, mỏng, vuốt láng. Độ dài và số lượng của nan sẽ quyết định độ lớn của lồng đèn.
Loại lồng đèn củ tỏi, mỗi nan có 3 phần: Thân nan, chân nan và đầu nan, các loại lồng đèn khác nan có 2 phần, không có phần chân. Phần đầu nan thường vuông vức để khớp với rãnh ở miệng và chuôi đèn, thân nan dẹp. Chiều dài đầu nan tùy thuộc vào độ dài của nan. Nan dài 40cm thì đầu nan dài khoảng 1,5cm, nan dài 50 - 60cm thì đầu nan dài 2cm, dài trên 80cm thì đầu nan khoảng 3 cm.
Sau khi đã vót nan, người ta thường đem phơi, sấy đèn, nấu với nước muối và gần đây là xử lý hóa chất để chống mối mọt, tăng độ bền của sườn.
Hoàn thành công đoạn xử lý, các nan được lấy cỡ (độ dài) thống nhất, chặt bỏ các phần dư không đều sau đó đem khoan lỗ ở hai đầu để chuẩn bị cho khâu ráp với chuôi và miệng. Khi đã có một bộ sườn hoàn chỉnh người ta chuyển sang công đoạn chạy chỉ và dán vải. Ra khổ vải cho các loại lồng đèn cũng là một công việc đòi hỏi phải có kinh nghiệm và khéo tay. Căn cứ vào chu vi của bụng lồng đèn và số lượng nan mà định số lượng và kích thước của các tấm vải dán sao cho khi bung lên, thân lồng đèn đạt yêu cầu tròn trịa, vải căng đẹp mắt không có những điểm dùn. Phổ biến các loại lồng đèn được dán bởi 4 tấm vải, song có khi lại là 3 hoặc 5 tấm tùy theo kinh nghiệm và cách xử lý kỹ thuật của từng người thợ. Cuối cùng là phần làm chuôi, bo và trang trí bên ngoài. Các loại lồng đèn bày bán hiện nay ở Hội An thường sử dụng các loại vải có hoa văn để trang trí. Ngoài ra, khi có yêu cầu, người ta có thể thêu, vẽ các đề án trang trí, các chữ Hán, chữ Việt để tô điểm thêm.
Làm lồng đèn đang trở thành một nghề ăn nên làm ra ở Hội An. Bên cạnh một số thợ cao tuổi, nắm vững bí quyết nghề nghiệp, có một đội ngũ đông đảo những người thợ trẻ đang kế tục có hiệu quả kinh nghiệm, tay nghề của các lớp thợ đi trước. Lực lượng thợ ngày nay đã biết kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống với các kỹ thuật hiện đại để rút ngắn thời gian lao động, tạo nên những mẫu mã mới, phong phú, đa dạng, đưa những chiếc lồng đèn Hội An trở thành một sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo, một sản phẩm du lịch có sức hấp dẫn đặc biệt, không chỉ ở thị trường nội địa mà còn ở cả thị trường nhiều nước trên thế giới. Có thể nói, cùng với Hội An, những chiếc lồng đèn phố Hội và nghề làm lồng đèn ở đây đang bước vào một vận hội mới đầy hứa hẹn.